طرح فرآوری و عقیم سازی کود مرغی




27/02/1397

مقدمه :

آنفلوآنزای پرندگان گونه‌ای بیماری ویروسی است که ویروس عامل آن از خانواده Orthomyxooviridae می‌باشد. این ویروس خود دارای سه تیپ A,B،C  است. تیپ A توسط تحت آنتی‌ژن‌های H و N تقسیم‌بندی می‌گردد. ویروسهایی که در آزمایش‌ها جداسازی می‌شوند از گونه A این ویروس و از زیررده‌های H5 و H7اند.

ویروس -آنفلوانزا در شرایط سرد و مرطوب برای مدت طولانی تری در محیط باقی می ماند. این ویروس‌ها معمولاً از طریق هوا یا عطسه گسترش می‌یابند و باور بر این است که این روش در فواصل نسبتاً کوتاه رخ می‌دهد.  همچنین توسط تماس با سطوح آلوده به ویروس و سپس تماس دست با چشم یا دهان نیز ممکن است منتقل شود. همچنین فرد پیش یا در طی مدت زمانی که بیمار است می‌تواند سبب آلوده شدن دیگران شود.

ویروس آنفلوآنزا سندرم‌های متعددی از آلودگی‌های بدون علامت تا آلودگی خفیف دستگاه تنفسی فوقانی و کاهش تولید تخم، و بیماری عمومیت یافته با علائم تنفسی، رال (خس خس سینه)، ریزش اشک، سینوزیت، سیاه شدن قسمت‌های بدون پر مانند تاج و ریش، تورم سر و صورت، ژولیدگی پرها، اسهال، و بروز درگیری سیستم عصبی همراه با مرگ سریع را در پرندگان ایجاد می‌کند. دوره نهفتگی در اشکال مختلف بیماری متفاوت و بین چند ساعت تا ۳ روز در یک پرنده و در یک گله تا ۱۴ روز است. طول این دوره به میزان آلودگی ویروسی، راه عفونت، گونه پرنده، قدرت بیماری‌زایی ویروس و عوامل محیطی مانند گرد و غبار و آمونیاک بستگی دارد. بیماری آنفلوآنزا فوق حاد در طیور تخم‌گذار و مادر شروعی ناگهانی و دوره‌ای کوتاه بین ۳ تا ۷ روز دارد.

افرادی که در معرض آنفلوانزا هستند: انتقال آنفلوانزای پرندگان به انسان از طریق خوردن گوشت مرغ یا تخم مرغ پخته، بسیار بعید است، گفت: کسانی که در تماس با پرنده هستند، کشتارگاه کار می کنند، پرنده نگه داری می کنند،با فضولات پرنده سروکار دارند و یا در مرغداری کار می کند ممکن است در معرض این بیماری قرار گیرند

بیماری‌هایی چون قلبی، ریوی، کلیوی، دیابت، آسم، بارداری و کهنسالی امکان مبتلا شدن افراد به آنفلوانزا را افزایش می‌دهند. همچنین کودکان به علت سیستم دفاعی ضعیف بیشتر به این بیماری مبتلا می‌شوند. چون این بیماری واگیر دار است در مکان‌های عمومی امکان انتقال این بیماری زیاد می‌باشد.

برآورد ریسک : شیوع آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان فراتر از یک نقطه کوچک است و یک پرنده مهاجر ممکن است؛ از 10 استان رد شده و چند استان را درگیر کند. نباید به این مسئله نقطه‌ای نگاه کنیم، تمام کشور به یک اندازه در معرض خطر است.

WHO پیشنهاد می‌دهد که نظارتها بر میزان مرگ و میر پرندگان مهاجر بیشتر شود و سد نفوذی را بر اساس استانداردهای FAO و OIE پیدا کرده و به اجرا درآورد.

بررسی نمونه‌های کلینیکی و همچنین ویروسهای بدست آمده از انسان‌ها و طیور و ارجاع این نمونه‌ها به مراجع تحت حمایت فائو، WHO و OIE این امکان را فراهم می‌آورد که پروژه‌های تحقیقاتی در مورد خطرات این بیماری برای انسان‌ها به خوبی پیشرفت نموده و ساخت واکسنی مؤثر در برابر این بیماری، مسیر خود را با سرعت طی کند.

گسترش جغرافیایی این ویروس موجب برخی نگرانیها در مورد در معرض قرار گرفتن انسان شده‌است. هر فردی که به افراد مبتلا به این ویروس اضافه می‌شود، می‌تواند فرصت جدیدی برای ویروس باشد، در جهت بهبود بخشی روش انتقال خود از طریق جهشهای پی در پی. ویروس H5N1 که بسرعت به انسان منتقل می‌گردد، می‌تواند نشانه ایی از جهش ویروسها در طی سالهای اخیر باشد.

تاریخچه شیوع آنفلوانزا :

در ژوئیه ۲۰۰۵ گزارش‌های رسمی در مورد همه‌گیری ویروس H5N1 در مرز برخی کشورها داده شد. در پایان ماه روسیه و قزاقستان هم گسترش آنفلوآنزای پرندگان را گزارش کردند و گفتند عامل بیماری، ویروس H5N1 است.

در این گزارش‌ها به مرگ چندین پرنده مهاجر هم اشاره شده بود. در هر دو کشور گسترش این بیماری را به دلیل ارتباط میان پرندگان آبزی وحشی و پرندگان اهلی از راه منابع آبی مشترک می‌دانستند. این نخستین گسترش ویروس H5N1  در سطح بالا در هر دو کشور بود. با بررسی‌های صورت گرفته، هر دو کشور پیش از این همه‌گیری، از این ویروس پاک بودند.  از زمان نخستین گزارش‌ها شیوع این ویروس در طیور موجود در روسیه که دامنه شیوع آن تنها به صورت محدود در سیبری بود، این ویروس شروع به گسترش به سمت غرب نمود تا حدی که شش ناحیه مجزای دیگر را نیز آلوده کرد.  در قزاقستان چندین روستای مجاور مناطق آبی نخستین مناطقی بودند که شیوع این ویروس را تجربه کردند. این اشاعه در هردو کشور برخی از مزارع بزرگ پرورش طیور و همچنین بسیاری از گله‌های کوچک را آلوده کرد. در این آلودگی ۱۲۰٫۰۰۰ قطعه پرنده در روسیه و ۹۰۰۰ نیز در قزاقستان بر اثر بیماری مردند یا توسط مسئولین منهدم شدند.

وضعیت شیوع آنفلوانزا در 10 سال اخیر :

مغولستان گزارشی فوری را مبنی بر مرگ ۸۹ قطعه پرنده مهاجر در دو برکه شمالی آن کشور منتشر کرد. پس از تحقیقات به عمل آمده در این کشور نوع A ویروس آنفلوآنزای طیور دلیل این مرگ و میر شناخته شد.  زیر رده ویروس در آزمایش‌ها به عمل آمده با قطعیت تشخیص داده نشد و برای همین نمونه‌های گرفته شده به مراجع آزمایشگاهی WHO  ارجاع داده شد. همچنین گزارش‌های مبنی بر شیوع ویروس H5N1 در تبت چین منتشر گردید.

کارشناسان اعلام نمودند که میزان شیوع را بر حسب استانداردهای پیشنهادی FAO و OIE کنترل کرده‌اند.  آلودگیهای روسیه و قزاقستان شواهدی را فراهم کرد مبنی بر اینکه ویروس H5N1 بیشتر از نخستین آلودگی آن در آسیایی جنوب غربی شیوع یافته‌است. اما این ویروس از اوایل سال ۲۰۰۳ شناخته شده تر است. برغم تلاشهای شدید برای کنترل و مهار این ویروس، FAO اخطارهایی داد مبنی بر گسترش آلودگی در برخی از نقاط ویتنام، اندونزی و کلمبیا. نتیجه و پیامد این گسترش‌ها مرگ و انهدام بیش از ۱۵۰ میلیون قطعه پرنده بود.  این مرگ و انهدام علاوه بر ضررهای مالی هنگفت سازمان‌های کشاورزی بزرگ، عواقب شدید و نامناسبی را نیز برای روستائیانی که درآمد ماهیانه و همچنین غذای روزانه آن‌ها از گله‌های کوچک سنتی بدست می‌آمد داشت.

موارد ابتلای انسان به این بیماری نیز بیشتر در مناطق روستایی مشاهده شده‌است. علل آلودگی انسان‌ها در موارد یافت شده:

  • ارتباط مستقیم با پرندگان بیمار
  • ارتباط مستقیم با لاشه‌های پرندگان کشته شده به‌وسیله این بیماری

موارد ابتلای انسان به این بیماری تنها در چهار کشور ویتنام، تایلند، اندونزی و کامبوج مشاهده شده‌است. همچنین موارد معدودی از انتقال انسان به انسان ثبت شده‌است. شیوع ویروس H5N1 در ژاپن، مالزی و جمهوری کره بطور کامل کنترل شد.

پرندگان آبزی وحشی به‌عنوان منابع طبیعی ویروس آنفلوآنزای نوع A شناخته شده‌اند. پرندگان مهاجر می‌توانند فرم ضعیف این ویروس را برای مسافتهای طولانی با خود حمل کنند بدون اینکه علائمی را از خود نشان دهند یا در تعداد بالایی دچار مرگ و میر شوند.  در این پرندگان همچنین فرم قوی ویروس آنفلوآنزای طیور بندرت جدا شده‌است. بنابراین نقش این پرندگان در پخش آنفلوآنزای طیور با قدرت بیماری‌زایی قوی ناشناخته باقی می‌ماند.

آمار بالای مرگ و میر پرندگان مهاجر بر اثر آنفلوآنزای طیور، مانند آنچه در اواخر آوریل در دریاچه چینگهای چین روی داد که در آن ۶۰۰۰ قطعه پرنده کشته شدند، مورد تحقیق و بررسی قرار گرفت نتایج این تحقیقات نشان داد که ویروس H5N1 شبیه ویروسهایی است که در جنوب شرقی آسیا گسترش یافته‌است.  نتایج آزمایش‌ها صورت گرفته بر روی ویروسی که در روسیه گسترش پیدا کرده نشان داد که ویروسی که در روسیه جدا شده‌است شباهت واضحی به ویروسی که در Qinghai جدا شده بود دارد.  کنترل کامل رشد ویروس H5N1 در طیور و مقایسه سریع آن با نتایج قبلی برای ارزیابی میزان ریسک آلودگی این ویروس در جهان ضروری است.

علت شیوع آنفلوآنزای طیور در روسیه و قزاقستان، ویروسی می‌باشد که به دفعات توانایی‌های خود را در کشورهایی مانند هنگ کنگ (سالهای ۱۹۹۷ و ۲۰۰۳) و کشورهای دیگر آسیای جنوب شرقی (سال ۲۰۰۴) نشان داده‌است. ویروسی که سبب آلودگی انسان شده‌است، قدرت کشندگی بالایی دارد.

تجربیات گذشته در آسیای جنوب شرقی نشان می‌دهد که این ویروس براحتی به انسان منتقل نمی‌شود و موارد ابتلای انسان به این ویروس بندرت اتفاق می‌افتد. اکثریت موارد ابتلای انسان به این بیماری در مناطق روستایی اتفاق افتاده‌است. همچنین تاکنون هیچ موردی مبنی بر آلودگی بر اثر مصرف گوشت یا تخم مرغ پخته شده اثبات نشده‌است.

فاکتورهای مربوط به تراکم طیور و همچنین سیستم پرورش که در کشورهای مختلف متفاوت به نظر می‌رسند، ممکن است بر روی امکان بروز این بیماری در انسان مؤثر باشد. در خلال شیوع آنفلوآنزای (High Pathogenic) طیور در سال ۲۰۰۳ میلادی در هلند، بیش از هشتاد مورد ابتلا در کارگران مرغداریها، قصابها و بستگان نزدیکشان دیده شد. پس از تحقیقات و انجام آزمایش‌ها لازم، مشخص گردید که ویروس H7N۷ عامل این بیماری بوده‌است. این جریان که سبب نابودی و انهدام حدود ۳۰ میلیون قطعه انواع طیور شد، جای تردیدی باقی نگذاشت که کشورهایی که آلوده شده‌اند به پیشنهادهای احتیاط‌آمیز FAO و WHO و OIE توجه کامل داشته باشند. این پیشنهادها زمانی می‌توانند بیشتر مورد استفاده قرار بگیرند که، برخی از کشورها تعهداتی را در زمینه کنترل میزان آلودگی مزارع به سازمانهای بین‌المللی می‌دهند.

 

الف - آخرین وضعیت آنفلوانزای فوق حاد پرندگان در حیات وحش

انتشار ویروس های آنفلوانزای فوق حاد HPAI در حیات وحش و در جمعیت های پرندگان مهاجر می تواند منجر به نابودی و تهدید نسل آنها گردد که این امر می تواند به صورت بالقوه منجر به تهدید برنامه های حفاظتی گردد.این در حالیست که نقش پرندگان وحشی در انتقال ویروس به مناطق دور دست همچنان شفاف نیست.آنالیز فیلوژنیکی بدست آمده از ویروس های جدا شده از پرندگان وحشی نشان داده است که سرچشمه آنتی ژن هماگلوتینین ویروس اخیر یعنی H5N8 که سراسر اروپا و قسمتهایی از آسیا از جمله کشور ما را درگیر نموده است، باز می گردد به شیوع بیماری در سالهای گذشته در غاز سانان اهلی یعنی اردک ها و غاز های اهلی در شرق آسیا. در سال 2014  ویروس آنفلوانزای فوق حاد H5N8 منجر به شیوع بیماری در آسیا، اروپا و آمریکای شمالی گردید. بیشترین گزارش ها و جداسازی ویروس در آن سال از مزارع پرورش طیور صنعتی با امنیت زیستی نسبتا خوب انجام گرفت، با این حال تعداد کمی جداسازی های ویروس از گونه های پرندگان وحشی نیز صورت پذیرفت که این نشان از انتقال ویروس از پرندگان اهلی به وحشی و بالعکس دارد.در آن سال ویروس برای نخستین بار در پرندگان اهلی گزارش شد و پس از آن از حیات وحش جدا گردید، یعنی عکس حالت رخداد بیماری در سال 2016.

ب- اپیدمی اخیر (2016) ویروس آنفلوانزای فوق حاد : H5N8

در این رخداد ویروس برای نخستین بار از پرندگان وحشی در جمهوری کره گزارش شد و به دنبال آن در اواخر بهار از جمهوری تیوا واقع در فدراسیون روسیه و در ادامه از ماه اکتبر یعنی مهرماه در کشور هندوستان گزارش و تا به امروز در 2 کشور از خاور میانه و همچنین 13 کشور اروپایی و 2 کشور از شمال آفریقا بیماری از مزارع پرورش مرغ و خروس و طیور بومی یا همان پرندگان محلی، پرندگان وحشی شکار شده و همچنین دامگاههایی که اقدام به صید پرندگان وحشی می کنند گزارش گردیده است.بر این اساس با شواهد متناقض موجود، مسئله یافتن دقیق منشاء ویروس آنفلوانزای فوق حاد اخیر، با توجه به توضیحات ارائه شده هنوز حل نشده باقی مانده است.ولی قطعا انتقال، ماندگاری و پایداری ویروس از سال 2014 تا سال 2016 نگاه ها را معطوف به جمعیت پرندگان وحشی مهاجر می کند.هرچند تعداد تلفات پرندگان وحشی گزارش شده آلوده در اروپا در سال 2016 به مراتب بیش از 2014 بوده است، ولی نمی توان به طور قطع این نتیجه را گرفت که ویروس طی این دو سال با سلولهای پرندگان وحشی آدابته شده و قادر به ایجاد مرگ و میری وسیع تر در جمعیت آنهاست. این گمان فقط در حد فرضیه مطرح است زیرا که در حال حاضر هیچ ارزیابی مرگ و میر سیستماتیکی در حیات وحش انجام نگرفته و هیچ شواهدی مبنی بر تغییر ویروس در ایجاد مرگ و میر شدیدتر در پرندگان وحشی از سال 2014 تا کنون وجود ندارد. امروزهیچ شواهدی مبنی بر اینکه گونه ای خاص از پرندگان وحشی قادر به حمل و انتقال ویروس تا فواصل طوالنی بدون بروز هرگونه عالیم بالینی هستند، در دست نیست.اگرچه ویروس آنفلوانزای فوق حاد H5N1 از سد بین گونه ای گذشته و به راحتی به انسان منتقل و منجر به ایجاد عفونت و حتی مرگ در انسان می گردد، ولی تا کنون این ویروس اخیر H5N8 موفق به عبور از این سد نشده، ولی این بدان معنی نیست که هرگز هم موفق به این کار نخواهد شد! با نگاهی به تاریخچه ویروسهای انفلوانزای فوق حاد پرندگان به این نکته خواهیم رسید که با ماهیت ژنتیکی و قابلیت تبادل اطالعات ژنتیکی بین ویروس های مختلف آنفلوانزای فوق حاد پرندگان، رد شدن از این مرز بین گونه ای نه تنها دور از دسترس برای این ویروس نیست، بلکه بسیار نزدیک هم به نظر می رسد.

ج- وضعیت فعلی بیماری در جهان:

ویروس آنفلوانزای فوق حاد H5N8 برای نخستین بار در سال 2010 از پرندگان بومی در چین گزارش شد.در سال 2014 نیز وقوع چندگانه ویروس در اردک های اهلی، مرغ و خروس و غاز بومی و سپس در پرندگان وحشی در کره و بدنبال آن ژاپن، چین، آلمان، هلند و انگلستان و ایالت متحده امریکا گزارش شد.در این همه گیری در کشور های انگلستان، ایتالیا و مجارستان ویروس تنها از پرندگان اهلی گزارش گردید.در مارچ سال 2016 مصادف با فروردین 95 ویروس آنفلوانزای فوق حاد H5N8 در پرندگان وحشی کشور کره گزارش شد و در ادامه در 25 ماه می یعنی خرداد ماه 5 گونه از پرندگان وحشی در جمهوری تیوا از فدراسیون روسیه که الشه آنها یافت شده بود گزارش و در ادامه در ماه بعد یعنی ماه جون (تیر ماه) از پرندگان شکار شده در همان منطقه گزارش شد.در اکتبر (مهرماه) در ادامه همه گیری ویروس به کشور هندوستان رسید و از 26 اکتبر در 13 کشور اروپایی شامل مجارستان، کرواسی، لهستان،سوییس،آلمان،اتریش،دانمارک،هلند،سوئد،فنالند،رومانی، اوکراین و صربستان گزارش شد. دو کشور ایران و رژیم اشغالگر قدس در خاورمیانه و همچنین مصر و تونس کشور های شمال افریقا بودند که بیماری از آنها گزارش شد.تا کنون بیش از 40 گونه از پرندگان وحشی که اغلب پرندگان آبزی و ماهی خوار و لاشه خوار بوده اند به این بیماری مبتلا گردیده اند.

شیوع بیماری در طیور شامل مرغ و خروس، اردک اهلی و بوقلمون و همچنین مراکز نگهداری در اسارت نظیر باغ های پرندگان از کشور هندوستان و 7 کشور اروپایی شامل مجارستان،اتریش،آلمان،دانمارک،سوئد،هلند و فرانسه گزارش شده است.در دامگاههای صید اردک وحشی در فرانسه نیز جداسازی ویروس همراه با مرگ و میر فراوان گزارش شده است.

آخرین میزان شیوع آنفلوآنزای پرندگان در کشورهای مختلف بر اساس آمار سازمان جهانی سلامت در 1 سپتامبر 2017

د- نقش پرندگان وحشی در همه گیری اخیر ویروس H5N8 چیست؟

به طور کلی ویروس های آنفلوانزای فوق حاد پرندگان میتوانند از حیات وحش به پرندگان اهلی و بالعکس منتقل گردند همچنین این ویروس ها این قابلیت را دارند تا به سایر حیوانات اهلی و انسان منتقل گردند.پرندگان وحشی نشان داده اند که می توانند یک مخزن بالقوه برای ویروس های کمتر بیماریزای آنفلوانزا ( Low pathogenic virus strain) به حساب آیند. مطالعات فیلوژنیکی ویروس اخیر آنفلوانزای فوق حاد H5N8 (کلاد 4.1.2.2 ) و استرین هایی از ویروس که در سال 2014 و  2015 در گردش بوده اند نشان میدهد این ویروس ها تکامل یافته و بازگشته اند. با این حال مطالعات سرولوژی و ویروس شناسی همچنین نتایج مطالعات میدانی که در مسیر پروازی اوراسیای مرکزی بین سالهای 2014 و 2016 انجام گرفته است گواهی می دهند که نگهداری و انتقال ویروس در پرندگان وحشی مستقل از هم بوده و تفاوت معناداری بین شیوع 2014 و شیوع 2016 در حیات وحش و جمعیت پرندگان وحشی برقرار است و ویروسهای سال 2014 شباهت زیادی به ویروس اخیر 2016 ندارند.

هیچگونه شواهد متقاعد کننده ای مبنی بر اینکه مکانیسمی در پرنده های وحشی وجود داشته باشد که بتواند ویروس را کیلومتر ها حمل کند و در طول مسیر مهاجرت خود این ویروس مرگبار را بدون نشان دادن هرگونه عالیم حمل کند نیز در دست نیست.از همین رو اغلب متخصصین و جامعه علمی هنوز به این نتیجه نرسیده اند که به طور قطع پرندگان وحشی در انتقال ویروس به مسیر های طوالنی نقش داشته باشند. در نتیجه احتمال انتقال ویروس توسط سایر مکانیسم ها نظیر جابجایی و نقل و انتقال فرآورده های تجاری صنعت طیور هنوز به قوت خود باقیست. در نتیجه انتقال و چرخش ویروس های آنفلوانزای فوق حاد پرندگان، از جمله ویروس مورد بحث H5N8، در محصوالت تولیدی طیور تجاری در مقایسه با پرندگان وحشی به مراتب بالاتر است.

در مناطقی که بیماری در آنجا شیوع پیدا می کند،پیش از نسبت دادن منبع عفونت به پرندگان وحشی و یا اهلی، می بایست بررسی های کامل در این خصوص انجام پذیرد. کلیه متخصصان و کارشناسان از جمله کارشناسان FAO,OIE و همچنین متخصصین کنسرسیوم جهانی آنفلوانزا با این مسئله تفاهم نظر دارند که حذف پرندگان وحشی و یا هرگونه استفاده از مواد ضدعفونی کننده در سطح تاالب جهت کنترل بیماری آنفلوانزای فوق حاد در طبیعت نباید صورت پذیرد.

ایجاد هرگونه نا امنی در زیستگاه پرندگان وحشی، خصوصا پرندگان آبزی می تواند منجر به سوق دادن آنها به ترک آن زیستگاه جهت انتخاب زیستگاهی بهتر و امن تر گردد. در نتیجه حفظ امنیت تاالب و زیستگاهی که در آن بیماری شیوع پیدا کرده، بسیار ضروری است. البته این مسئله از مسائل مورد تعهد کشورهای امضا کننده معاهده حفاظت از گونه های مهاجر CMS و همچنین معاهده حفاظت از پرندگان مهاجر آبزی مسیر پروازی آفریقا-اوراسیا و نیز کنوانسیون بین المللی حفاظت از تاالب های رامسر و کنوانسیون حفاظت از تنوع زیستی می باشد.

ه- H5N8 و سلامت انسان:

با توجه به گزارش آزمایشگاه FAO , OIE اتحادیه اروپا، تمایل ویروس تا کنون به سلولهای پرندگان بوده است و گزارشی از مرگ و میر انسانی تابحال دریافت نشده است ولی همانگونه که در قسمت های قبل به خصوصیات ژنتیکی این ویروس اشاره شد و از طرفی تجربه اپیدمی های سالهای قبل، رعایت بهداشت فردی در مواجهه با پرنده بیمار یا الشه باقی مانده و آلودگی های بجا مانده از آن اجتناب ناپذیر است.

کنترل و پیشگیری در برابر آنفلوانزای پرندگان :

الف - کنترل:

تشخیص آزمایشگاهی این ویروس از طریق انجام آزمون RT-PCR ژن H5 اوراسیا انجام میپذیرد. FAO,OIE پیشنهاد می کنند پایش دقیق پرندگان وحشی در کشورهایی که در مسیر پروازی اوراسیا قرار دارند به صورت منظم انجام گرفته و آزمایش ملکولی الزم جهت تعیین سنجش توالی ژن H5 و کلاد 4-1-2-2 در هر کجا که تلفاتی از پرندگان وحشی رویت می گردد انجام پذیرد. در مجموع مراقبت فعال و پایش حیات وحش می تواند به عنوان شاخصی برای ارزیابی وضعیت عفونت در کشورها و زیرساخت های انسانی به حساب آید.

فعالیت محققین و دامپزشکان در بررسی اپیدمیولوژی این بیماری وابستگی زیادی به پرنده شناس ها و افراد متخصص وآگاه به مسیر های پروازی پرندگان وحشی داشته و صداقت کشور های درگیر در زمان بروز همه گیری در اعالم وقوع بیماری و تعداد و نوع گونه های تلف شده از اهمیت بالایی برخوردار است.

متخصصین در کشورهای در معرض خطر آلودگی با ویروس مذکور، دولت ها و نهاد های ذیربط وهمچنین تمامی افرادی که به نحوی با پرندگان اهلی و یا وحشی در ارتباط هستند برای کنترل بیماری اخیر می بایست موارد ذیل را انجام دهند:

افزایش پایش ها و حفاظت فیزیکی تالاب ها و مراکز تجمع پرندگان وحشی و گزارش دهی سریع و به موقع جهت انجام نمونه برداری در صورت یافت شدن هرگونه تلفات، تشخیص بیماری و برآورد اپیدمیولوژیک آخرین وضعیت ویروس، که این کار از  وظایف اصلی سازمان حفاظت محیط زیست می باشد. نظارت بر خرید و فروش و تجارت طیور و محصولات تولیدی آنها نظیر تخم مرغ، آلایش مرغ، دان پرنده و .. و همچنین نظارت بر هرگونه جابجایی در سطح بین المللی نظیر واردات و صادرات صنایع وابسته به صنعت طیورو ممنوعیت واردات از کشورهای آلوده و همچنین جابجایی بین استانی خصوصا در مورد استانهای درگیر، با ایجاد قرنطینه مناسب که از وظایف اصلی سازمان دامپزشکی محسوب می گردد.قطع ارتباط بین پرندگان وحشی با مزارع صنعتی ویا طیور بومی ،که از وظایف تک تک مردم می باشد، خصوصا در روستاها که نگهداری پرندگان بومی عرف بوده و از طریق آن امرار و معاش می گردد. صید و به اسارت درآوردن پرندگان وحشی و نگهداری آنها در جوار پرندگان بومی منجر به انتقال ویروس شده و ضمن تهدید سالمت عمومی منجر به حفظ بقای ویروس در طبیعت و انتقال آن به سایر پرندگان از جمله پرندگان وحشی آزاد پرواز و همچنین طیور صنعتی می گردد و به دنبال آن می تواند خسارات جبران ناپذیر اقتصادی در صنعت طیور و همچنین آسیب های حفاظتی در خصوص گونه های در معرض خطر تهدید انقراض به وجود آورد.به رسمیت شناختن تعهدات بین المللی و تضمین ممنوعیت شکار و صید پرندگان وحشی در زمان وقوع بیماری تا حد زیادی می تواند به کنترل بیماری و جلوگیری از خسارت اقتصادی به مزارع پرورش طیور صنعتی و همچنین مشکالت حفاظتی منجر گردد.

مهمترين اقدام كنترلي شامل معدوم كردن سريع عليه پرندگان بيمار يا تماس يافته، دفع مناسب لاشه پرندگان و قرنطينه و ضدعفوني كردن مرغداري ها مي باشد .

قابل ذكر است ويروس آنفلوانزا در عرض نيم ساعت در دماي 60 درجه سانتي گراد و نيز در تماس با مواد ضد عفوني كننده نظير فرمالين ويد از بين مي رود . جالب است كه بدانيم يك گرم كود آلوده به ويروس آنفلوانزا مي تواند در حدود يك ميليون مرغ را آلوده كند يكي ديگر از اقدامات كنترلي، محدود نمودن جابجايي پرندگان و فضولات آن  در داخل كشور و يا بين كشورها مي باشد. به نظر مي رسد با جلوگيري از تماس ماكيان اهلي با پرندگان وحشي از انتشار ويروس اين بيماري پيشگيري مي گردد. استفاده از ماكيان اهلي از آب آلوده به فضولات پرندگان وحشي به آساني باعث انتقال ويروس به آنها مي شود .

ب- پیشگیری :

در باغ های پرندگان و مراکز نگهداری از حیوانات، رعایت اصول اولیه امنیت زیستی، پاکسازی و ضد عفونی های مدون و همچنین پایش و سرکشی روزانه به وضعیت بالینی کلیه پرندگان موجود باید در اولویت قرار گیرد. جایگاههای نگهداری نیز می بایست به نحوی طراحی گردد که در هنگام شیوع بیماری از ریسک کمتری جهت آلودگی برخوردار باشد.نظارت ادارات کل محیط زیست استان و واحد های تابع در سطح شهرستانها با همکاری شبکه های دامپزشکی بر باغ های پرندگان در زمان همه گیری بیماری ضروریست.

شستن مکرر دستان سبب کاهش خطر عفونت می‌شود زیرا ویروس توسط صابون غیرفعال می‌شود. استفاده از ماسک پزشکی نیز مفید است. بجز رعایت اصول بهداشتی یکی از مهمترین توصیه‌های پزشکان در مورد پیشگیری از ابتلا به این ویروس تزریق واکسن است. بسیاری از واکسن‌ها تأثیر دوره‌ای دارند زیرا این ویروس به سرعت تکامل می‌یابد. اما بتازگی دو گروه از پژوهشگران آمریکایی در تحقیقاتی جداگانه موفق شده‌اند واکسنی را بسازند که به بخشی از ویروس آنفلوانزا که در تمام گونه‌ها یکسان است، حمله می‌کند.

ویروس آنفلوانزا را می‌توان مثل یک آب نبات چوبی در نظر گرفت که یک سر و یک پایه دارد که در سر ویروس پروتئینی                                به نام هِم آگلوتینین قرار دارد. محققان اینبار برخلاف گذشته به جای سر، به پایه مولکول حمله کرده‌اند، جایی که در تمام گونه‌های ویروس آنفلوانزا ثابت است و بسیار کمتر هم دچار جهش می‌شود. نتایج تحقیق این دو گروه پژوهشی که منتشر شده نشان از موفقیت این واکسن جدید دارد.

داروهای ضدویروس مانند مهارکننده‌های نورآمیدیناز مثل oseltamivir  برای درمان آنفلوانزا بکار رفته‌اند. اما به نظر می‌رسد که مزایای آن‌ها برای سلامتی بیشتر از خطرات استفاده از آن‌ها نمی‌باشد. هیچ مزایایی برای این داروها در افراد مبتلا به سایر مشکلات سلامتی مشاهده نشده است.

•    دفع امن کمپوست کردن فضولات طیور، کوره های آتش دارای درب هوا یا دفن مناسب ضایعات
•    
تقویت دوباره زیرساخت دامپزشکی عمومی
•    
مشارکت (اعتماد): دولت/آکادمی/صنعت
•    
روش های نظارت (طیور و پرندگان وحشی): اتحاد و شیوه های نمونه گیری آماری
•    
برنامه های واکنش اضطراری و تمرین آن
•    
منطقه بندی تجارت طیور

ﻣﻮاردي ﻛﻪ در ﻣﺮﻏﺪاريﻫﺎ ﺑﺮاي ﭘﻴﺶﮔﻴﺮي از ﻫﻤﻪﮔﻴﺮ ﺷﺪن ﺑﻴﻤﺎري آنفلوانزا انجام شود :

1. ﺳــﺎﻟﻦﻫــﺎ، وﺳــﺎﻳﻞ ﻣﺨﺘﻠــﻒ ﻣﺮﻏــﺪاري، ﺑﺴــﺘﺮ، ﻛــﻮد، ﺿــﺎﻳﻌﺎت و زﺑﺎﻟــﻪﻫــﺎ ﺑــﺎ ﺗﻮﺟــﻪ ﺑــﻪ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞﻫﺎي ﺳﺎزﻣﺎن داﻣﭙﺰﺷﻜﻲ، ﭘﺎك ﺳﺎزي و ﺿﺪﻋﻔﻮﻧﻲ ﺷﻮد.

ﻛﻒ، ﺳﻘﻒ و دﻳﻮارﻫﺎي داﺧﻞ و ﺧﺎرج ﺳﺎﻟﻦ ﻫﺎ و اﻧﺒﺎرﻫﺎ، ﺑﺎﻳﺪ ﻃﻮري ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺘﻮان آنﻫﺎ را ﺿﺪﻋﻔﻮﻧﻲ ﻛﺮد.

2. ﺣﺮارت، رﻃﻮﺑﺖ و ﻫﻮاي ﻣﺮﻏﺪاري ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻫﺎي ﭘﺮورﺷـﻲ ﻫﺮﻧـﮋاد ﺗﻨﻈـﻴﻢ ﺷﻮد.

3. ﺑﺮاي ورود ﺑﻪ ﻣﺮﻏﺪاري ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻚ راه ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﻮد و ﭘﺲ از اﻃﻤﻴﻨﺎن از آﻟﻮده ﻧﺒﻮدن وﺳﺎﻳﻞ و اﻓﺮاد ﺑﻪ آنﻫﺎ اﺟﺎزه ورود داده ﺷﻮد.

4. آب آﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ ﻣﺮﻏﺪاري ﻫﺮ ﺷﺶ ﻣﺎه ﻳﻚ ﺑﺎر آزﻣﺎﻳﺶ ﻣﻴﻜﺮوﺑﻲ ﺷﻮد.

5. دان ﻣﺮﻏﺪاري از ﻓﺮوﺷﻨﺪﮔﺎن ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺧﺮﻳﺪاري ﺷﻮد.

6. از ورود وﺳﺎﻳﻞ و دانﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ از ﻣﺮﻏﺪاريﻫﺎي دﻳﮕﺮ ﻣﻲآﻳﺪ، ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي ﺷﻮد.

7. از ورود ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﻣﻬﺎﺟﺮ، ﻃﻴﻮرﺧﺎﻧﮕﻲ و ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن زﻳﻨﺘﻲ ﺑﻪ ﻣﺮﻏﺪاري و ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ از دﺳﺘﺮﺳـﻲ آن ﻫﺎ ﺑﻪ آب و دان، ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي ﺷﻮد. ﻻزم اﺳﺖ ﭘﻨﺠﺮه ﻫﺎ ﺣﺘﻤﺎً ﺗﻮري ﺳـﺎﻟﻢ داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ و اﮔـﺮ ﺳﻮراﺧﻲ در دﻳﻮارﻫﺎ و ﺳﻘﻒ وﺟﻮد دارد ﺑﺴﺘﻪ ﺷﻮد.

8. از وارد ﺷﺪن ﺷﻮك ﺑﻪ ﻃﻴﻮر- ﻣﺎﻧﻨﺪ ورود ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻲ اﻓﺮاد ﺑﻪ ﺳﺎﻟﻦ، ﺳﺮوﺻـﺪاي ﺑﻠﻨـﺪ، ﻛـﺎﻫﺶ ﺷﺪﻳﺪ رﻃﻮﺑﺖ، ﻗﻄﻊ ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻲ دان، آب و ﺗﻬﻮﻳﻪ - ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي ﺷﻮد.

9. داﻣﭙﺰﺷﻜﺎن، ﺑﺎزدﻳﺪﻛﻨﻨﺪﮔﺎن و ﻫﻤﻪ ﻛﺴـﺎﻧﻲ ﻛـﻪ در ﻣﺮﻏـﺪاري رﻓﺖ و آﻣﺪ دارﻧﺪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻤﺎم ﻧﻜﺘﻪﻫﺎي ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ را رﻋﺎﻳﺖ ﻛﻨﻨﺪ.

10. از ورود ﻃﻴﻮر ﺟﺪﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺮﻏﺪاري ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي ﺷﻮد. اﮔﺮ ﺧﻮاﺳﺘﻴﺪ ﻃﻴﻮر ﺟﺪﻳﺪي را ﺑﻪ ﺳـﺎﻟﻦﻫـﺎ اﺿﺎﻓﻪ ﻛﻨﻴﺪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻤﺎم ﻧﻜﺘﻪ ﻫﺎي ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ و ﻗﺮﻧﻄﻴﻨﻪ اي، ﺑﺮاﺳﺎس دﺳـﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻫـﺎي داﻣﭙﺰﺷـﻜﻲ رﻋﺎﻳﺖ ﺷﻮد.

 

11. ﻛﺎرﻛﻨﺎن ﻣﺮﻏﺪاري ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻓﺮدي ﻣﺎﻧﻨـﺪ دوشﮔـﺮﻓﺘﻦ، ﭘﻮﺷـﻴﺪن ﻟﺒـﺎسﻛـﺎر، ﭼﻜﻤـﻪ، ﻣﺎﺳﻚ، ﻛﻼه، ﻋﻴﻨﻚ و دﺳﺘﻜﺶ را رﻋﺎﻳﺖ ﻛﻨﻨﺪ.

  • *درﺻﻮرت ﻧﺒﻮدن دوش، از ﻛﺎرﻛﻨﺎن ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺷﻮد ﻗﺒﻞ و ﺑﻌﺪ از ﻛﺎر، در ﻣﻨﺰل دوش ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ.

*  ﻛﺎرﻛﻨﺎن ﻣﺮﻏﺪاريﻫﺎ ﺑﺮاي ﺣﻔﻆ ﺑﻬﺪاﺷﺖ و ﺳﻼﻣﺘﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﻟﺒﺎس ﻛﺎر، ﭼﻜﻤﻪ، ﻣﺎﺳﻚ، ﻛﻼه، ﻋﻴﻨﻚ و دﺳﺘﻜﺶ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻗﺒﻞ و ﭘﺲ از ﻛﺎر دوش ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ.

12. ﻻزم اﺳﺖ ﺑﻪ ﻛﺎرﻛﻨﺎن ﻣﺮﻏﺪاري ﻫﺎ آﮔﺎﻫﻲ داده ﺷﻮد ﺗﺎ ازﺧﺮﻳﺪ و ﻓﺮوش و ﻧﮕﻬﺪاري اﻧـﻮاع ﭘﺮﻧﺪهﻫﺎي اﻫﻠﻲ، ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن وﺣﺸﻲ، ﺷﻜﺎر ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﺼﺮف آنﻫﺎ، ﺧﻮدداري ﻛﻨﻨﺪ.

13. ﺑﺎﻳﺪ در ﻣﺤﻞ ورود ﺑﻪ ﻣﺮﻏﺪاري، ﺣﻮﺿﭽﻪ ﻫﺎي ﺿﺪﻋﻔﻮﻧﻲ ﺑﺮاي اﻓﺮاد و وﺳﺎﻳﻞ ﻧﻘﻠﻴﻪ وﺟـﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ.

14. ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳﻦ ﻻزم اﺳﺖ، ﻇﺮف ﻫﺎي ﺿﺪﻋﻔﻮﻧﻲ در ﻣﺤﻞ ورود ﺑﻪ ﺳﺎﻟﻦ ﻫﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷـﻮد ﺗـﺎ اﻓﺮادي ﻛﻪ وارد ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ، دﺳﺖﻫﺎ و ﻛﻔﺶﻫﺎي ﺧﻮد را ﺿﺪ ﻋﻔﻮﻧﻲ ﻛﻨﻨﺪ.

15. در ﺻﻮرت ﻛﺎﻫﺶ ﺧﻮراك، ﭘﺎﻳﻴﻦ آﻣﺪن ﺗﻮﻟﻴﺪ، ﺗﻠﻔﺎت ﻏﻴﺮﻋـﺎدي در ﺳـﺎﻟﻦ ﻫـﺎ ﻳـﺎ اﻓـﺰاﻳﺶ ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ در ﻣﺮﻏﺪاري، ﻓﻮري ﺑﻪ اداره داﻣﭙﺰﺷﻜﻲ ﻣﺤﻞ، اﻃﻼع داده ﺷﻮد.

16. ﺑﺮاي ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از اﻧﺘﺸﺎر وﻳﺮوس، ﻻزم اﺳﺖ ﭘﺮﻧـﺪﮔﺎن ﺗﻠـﻒ ﺷـﺪه ﭘـﺲ از ﺟﻤـﻊ آوري در ﻛﻴﺴﻪﻫﺎي ﭘﻼﺳﺘﻴﻜﻲ ﻗﺮار ﮔﻴﺮﻧﺪ و در اﺗﺎق اﻧﺘﻈﺎر، داﺧﻞ ﺑﺸﻜﻪﻫﺎي در ﺑﺴﺘﻪ ﻧﮕﻬﺪاري ﺷﻮﻧﺪ.

  • *ﻻﺷﻪ ﻃﻴﻮر ﻣﺮده ﺑﺎﻳﺪ ﻫـﺮروز ﺟﻤـﻊ آوري و دﻓـﻦ ﻳـﺎ ﺳـﻮزاﻧﺪه ﺷـﻮد. ﻫﺮﮔـﺰ ﻻﺷـﻪ ﻃﻴـﻮر از ﻣﺮﻏﺪاري ﺧﺎرج ﻧﺸﻮد

17.  از ﺣﻤﻞ ﻛﻮد ﺑﻪ ﺧﺎرج از ﻣﺮﻏﺪاري ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي ﺷﻮد.

*ﻛﻮد و ﺑﺴﺘﺮ آﻟﻮده ﺑﺎﻳﺪ در ﭼﺎﻟﻪاي ﻋﻤﻴﻖ ﻃﺒﻖ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ داﻣﭙﺰﺷﻜﻲ دﻓﻦ ﺷﻮد.

  • *در صورت امکانات (سیستم ماکنیکی فرآوری با حرارت دهی) کود موجود فرآوری (عقیم سازی) شده و در بسته بندی مناسب نگه داری شود.

18. ﻗﺒﻞ از ﺑﺎرﮔﻴﺮي ﻃﻴﻮر، ﻣﺠﻮز ﺳﻼﻣﺖ ﮔﻠﻪ از واﺣﺪ داﻣﭙﺰﺷﻜﻲ درﻳﺎﻓﺖ ﺷﻮد.

19. ﻗﺒﻞ از ﺟﻮﺟﻪ رﻳﺰي، ﺗﻤﺎم ﺳﺎﻟﻦ ﻫﺎي ﻣﺮﻏﺪاري ﭘﺎﻛﺴﺎزي و ﺿﺪﻋﻔﻮﻧﻲﺷﻮﻧﺪ. ﺑﺮاي ﺗﻬﻴﻪ ﻣـﺎده ﺿﺪﻋﻔﻮﻧﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ داﻣﭙﺰﺷﻜﺎن ﻣﺸﻮرت ﺷﻮد.

20. ﺟﻮﺟﻪ ﻫﺎي ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز از ﻣﺮاﻛﺰ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺧﺮﻳﺪاري ﺷﻮﻧﺪ.در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻣﻲ ﺗﻮان ﺑـﺎ داﻣﭙﺰﺷـﻜﺎن ﻣﺸﻮرت ﻛﺮد.

21. ﺟﻮﺟﻪﻫﺎي وارده ﺑﺎﻳﺪ از ﻣﺮﻏﺪاري ﺣﺬف ﺷﻮﻧﺪ.

22. ﺑﻪ ﻛﺎرﻛﻨﺎن آﻣﻮزشﻫﺎي ﻻزم داده ﺷﻮد.

23. ﺗﻤﺎم رﻓﺖ و آﻣﺪﻫﺎي اﻓﺮاد ﺑﻪ ﻣﺮﻏﺪاري ﺛﺒﺖ ﺷﻮد. در ﺻﻮرت وﻗﻮع ﺑﻴﻤـﺎري، اﻳـﻦ ﻛـﺎر ﺑـﻪ داﻧﺴﺘﻦ ﻋﻠﺖ آن ﻛﻤﻚ ﻣﻲﻛﻨﺪ.

 * ﻣﺘﺼﺪﻳﺎن و داﻣﭙﺰﺷﻜﺎن ﺷﺎﻏﻞ در ﺻﻨﻌﺖ ﻃﻴﻮر ﺑﺎ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ و ﺗﻮﺟﻪ دﻗﻴﻖ ﺑﻪ ﮔﻠـﻪ ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧﻨـﺪ وﺿﻌﻴﺖ ﻏﻴﺮﻃﺒﻴﻌﻲ و ﺗﻠﻔﺎت ﻏﻴﺮﻣﻌﻤﻮل را ﺑﻪ داﻣﭙﺰﺷﻜﻲ اﻃﻼع دﻫﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎي ﻻزم ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ صورت گیرد.

 

روش های کاهش آسیب رسانی آنفلوانزا از طریق کود:

در ابتدا باید به توضیح در مورد کود مرغی بپردازیم.

الف - کود مرغی بهتر را بشناسیم

در سالهای اخیر در اغلب کشورهای دنیا به علت حجم عظیم تولید کود مرغ و مشکلات و مسائل زیست محیطی آن در مورد مصارف مختلف کود مرغ مورد بررسی و تحقیقات فراوانی انجام شده است.نتایج حاصله ثابت کرده است که نه تنها کود مرغی ماده بی ارزشی و مزاحمی نیست بلکه چنانچه به خوبی از آن استفاده شود ماده بسیار با ارزشی با مصارف  مختلف می باشد. قسمتی از کود مرغ امروزه در دنیا در تغذیه دام و ماهی به کار می رود و قسمت جزئی از آن نیز در تعداد معدودی از کشورها مانند هندوستان و چین و برخی از کشورهای افریقائی جهت تولید بیوگاز برای مصارف خانگی و در برخی از کشورهای پیشرفته از جمله انگلستان برای سوخت نیروگاههای تولید برق مدرن به کار میرود ولی به طور کلی بیش از ۹۰ درصد از این کود برای مصارف کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد.

ترکیب شیمیایی و مواد غذائی کود خشک شده مرغ طبق منابع موجود به قرار زیر می باشد:

کود مرغی دارای مقادیر قابل توجهی متیون، لیزین و سیستئین می باشد. ارزش کود مرغی بستگی تامی با نوع و ترکیب غذائی و نوع نگهداری مرغ و نوع ماده ای که برای بستر مرغ مورد استفاده قرار می گیرد دارد. طبق بررسی و تحقیقاتی که در دانشگاه  havana  صورت گرفت نشان میدهد اگر کود مرغی حاوی ۵۰ درصد آب باشد در هر تن حاوی ۲۰ کیلوگرم ازت، ۱۳ کیلوگرم پتاسیم، ۲۵ کیلوگرم فسفر و ۴۲ کیلوگرم آهک و منیزیم است.

بر اساس مقایسه ای که در اروپا بین کود مرغ و کود گاو و کود خوک انجام گرفته نشان می دهد اگر کود مرغ  فرآوری شود ارزش آن به مراتب بیشتر از کودهای دیگر است جدول زیر نسبت ترکیب این کودها را در ترکیب ۱۰۰۰ گالن کود نشان می دهد.

بر اساس بررسی های انجام شده در دپارتمان علوم دانشکده کشاورزی دانشگاه  IOWA    آمریکا بر روی ترکیبات  کود مرغ  نشان می دهد هر تن کود تر ۱۷٫۶ کیلوگرم مواد نیترونی  و ۲۶ کیلوگرم فسفات به صورت  p2o5   و ۳۲ کیلوگرم پتاسیم به صورت  k2p  به طور خالص وجود دارد (علت بالا بودن املاح معدنی در کود مرغ دفع تام ادرار و مدفوع است در حالی که کود دام منحصراٌ از مدفوع تشکیل شده است). در کود خشک شده این مقادیر به ۳۱ کیلوگرم مواد نیتروژنی، ۶۹ کیلوگرم مواد فسفاتی و ۴۴ کیلوگرم مواد پتاسیمی افزایش می یابد.چنانچه کود مرغ فرآیند شود می توان از آن برای بارور نمودن زمین به جای کود شیمیایی استفاده نمود.

ب- مقدار تولید کود مرغ:

بر اساس آمار منتشر شده در آمریکا در سال ۱۹۹۸ هر ۱۰۰۰ جوجه گوشتی تا وزن ۱۸۲۰ گرم(تقریباٌ بین سن شش هفتگی)مقدار ۳٫۲ تن کود و هر ۱۰۰۰ مرغ تخمگذار تا ۶۰ هفتگی ۱۵ تن کود خالص تولید می کنند. بر اساس آمار تولید در ایران در سال ۱۳۸۹ تعداد نیمچه گوشتی تولید شده در حدود یک میلیارد و مرغ تخمگذار پرورش داده شده در حدود ۶۰ میلیون قطعه بوده است با توجه به ارقام ذکر شده در فوق می توان کود تولید شده در سال مذبور را به میزان ۳٫۵۰۰٫۰۰۰ تن برآورد کرد که استفاده صحیح از آن می تواند از نظر اقتصادی برای مرغداران و همچنین کشاورزان رقم چشمگیری باشد.

ج- انواع کود مرغ:

کود مرغ بسته به پرورش دارای انواع زیر می باشد:

  1. کود بستر جوجه های گوشتی:

    این کود دارای پروتئین بالا بوده و حاوی ۳۰-۱۸ درصد اسید اوریک،۱۷-۱۲ درصد آمونیاک،۴-۲ درصد کراتین و دیگر ترکیبات ازته می باشد و انرژی آن نیز بالاتر از انواع دیگر کودهای مرغی می باشد.به طور کلی ارزش کیفیت این نوع کود مرغی بستگی به نوع موادی که برای بستر به کار می رود و همچنین مدیریت کود در طول دوره پرورش دارد مثل خاک،سنگریزه و آهک موجود در کف سالن یا محل ذخیره کود نیز تحت تإثیر قابل ملاحظه ای روی درصد خاکستر کود مرغی خواهد داشت.

     

  2. کود نیمچه های تخمگذار یا مادر:

    این کود از پرورش نیمچه های جانشین شونده تخمگذار یا مادر به دست می آید.ارزش این کود ها که حاوی فضولات و بستر هستند کمتر از کود جوجه های گوشتی است زیرا در پرورش نیمچه ها از مقدار بیشتر مواد بستر استفاده می شود همچنین غذای این مرحله پرنده حاوی انرژی و پروتئین خام کمتر و الیاف بیشتر از غذای جوجه های گوشتی است.

  3. کود مرغهای تخمگذار یا مادر در روش بستر:

این نوع کود از لانه هائی که در آن مرغ تخمگذار و یا مادرهای گوشتی یا تخمگذار در روی بستر نگهداری می شوند جمع آوری می گردد و نسبت بستر به فضولات در آن کمتر از کود جوجه های گوشتی است از این رو الیاف خام آن کمتر می باشد.به طور کلی ترکیبات آن حاوی ۱۶-۲۲ درصد پروتئین،کلسیم آن در حدود ۶ درصد فسفر در مقایسه با کلسیم کم و در حدود ۲٫۴-۱٫۸ می باشد.

د- فضولات یا کود سیستم قفس:

کود طیوری که در قفس نگهداری می شوند خالص و بدون بستر می باشد از این رو ارزش آن بیشتر بوده و برای استفاده در تغذیه دام ها به کار برده می شود.

در این مورد بایستی نکات زیر رعایت شود:

کود به طور تازه جمع آوری شود.

از گله هایی که دارو در آ«ها به منظور پیشگیری یا معالجه استفاده می شود تهیه نشده باشد.

توسط حرارت(کود خشک کن)رطوبت آن کمتر از ۱۵ درصد کاهش یافته باشد.

حاوی مواد خارجی مثل سنگ،شیشه،میخ و سیم و غیره نباشد.

از نظر مواد غذائی مانند پروتئین،چربی،الیاف خام و کلسیم و فسفر ترکیب شیمیائی آن در آزمایشگاه اندازه گیری شده باشد.

ه- به طور کلی اهداف فرآوری کود مرغی از نقطه نظر دامپزشکی عبارتند از:

1 . جمع آوری کود تازه و مهار بو و سایر مشکلات زیست محیطی ناشی از آن

2 . فرآوری بیولوژیک کود تازه جهت جلوگیری از انتقال عوامل بیماریزای طیور

3 . کنترل بیماریهای مشترک انسان و حیوان

و- اهداف فرآوری کود از نقطه نظر کشاورزی:

کود های حیوانی که امروزه بستر خاک های بسیاری را در مزارع ، باغها و باغچه ها در بر گرفته اند معایب و فوایدی دارد که به انها اشاره خواهیم کرد . کود های دامی با تاریخچه ای بسیار کهن در کشاورزی دنیا و ایرانیان نقش بسته و البته امروزه علاوه بر شکل سنتی خود به شیوه های نوین هم در دسترس عموم قرار گرفته است..کود مرغی از درصد عناصر بالاتری نسبت به کود های گوسفندی و گاوی برخوردار میباشند.

نقش کود های آلی  فرآوری شده در کشاورزی

ارزش کودآلی به دلیل 3 خاصیت مهم آن است عبارتند از :

  1. تغذیه ای و شیمیایی
  2. بهبود خواص فیزیکی
  3. بهبود خواص زیستی

در خاک های حاصلخیز ، ذرات خاک توسط مواد آلی به یکدیگر چسبیده اند و ایجاد دانه های درشتی می کنند. در زمان آبیاری یا بارندگی، آب از طریق فضای درشت در خاک حرکت و پس از مدت زمانی کوتاه مجدداً فضا ها توسط هوا اشغال و در نتیجه عمل تهویه به خوبی انجام می شود. همچنین در اثر افزودن مواد آلی، دسترسی گیاه به عناصر غذایی نظیر نیتروژن، فسفر،گوگرد، پتاسیم، منیزیم و عناصر ریز مغذی ( نظیر آهن ، مس ، منگنز و روی ) افزایش می یابد.

کودهای مرغی فرآوری غنی شده محصولی با کیفیت و با منشأ طبیعی بوده که اولاً حاوی درصد مناسب و بسیار بالایی ماده آلی با نسبت C/N مطلوب می باشند که سبب بهبود خصوصیات فیزیکی ، شیمیایی و زیستی خاک می شوند.

دوم اینکه این کودها حاوی همه عناصر غذایی پر مصرفN ،P،K،Ca،Mg، می باشند.

سومین ویژگی کودها دارا بودن مقدار قابل ملاحظه ای عناصر آهن ، روی ، منگنز می باشد که به تولید محصول زراعی و باغی سالم و غنی سازی آن کمک شایانی می کند 

اهم معایب استفاده از کود های حیوانی تازه ( غیر فرآوری شده ) در کشاورزی :

  • وجود بذرعلفهای هرز و بیماری های مختلف وارد زمین میشود و در آخر می تواند به انسان منتقل گردد .
  • تجزیه ی سریع مواد ازته در کود های تازه سبب آزاد سازی آمونیاک و تجمع آن در مجاورت ریشه میگردد.
  • باعث بروز کمبود ازت در ابتدا میگردنند به این علت که موجودات ذره بینی برای تجزیه ی کود از ازت استفاده میکنند.
  • قسمت های زیادی از ازت داخل کود های تازه قابل حل در آب می باشند و چناچه کنترلی در نگه داری ان نشود ازت به صورت گاز هدر خواهند رفت.
  • کود های حیوانی تازه نیز میتوانند با آزاد سازی گاز آمونیاک (که از تجزیه سریع مواد ترکیبات آلی ازت دار کود های ساده شکل میگیرد) و تجمع این گاز در اطراف ریشه باعث مسمویت گیاه بشوند.
  • دیگر مشکلات استفاده از این کود ها درصد زیاد املاح نمکدار در کود است که از طریق ایجاد پتانسیل اسمزی و با مسمومیت مستقیم گیاه مساله ساز باشد.
  • وجود فلزات سنگین درکودها خطرناکترین آلاینده‌های آب‌های سطحی میباشد .
  • مشاهدات آزموده شده نشان میدهد که کود مرغی می تواند به شوری 46 واحد نیز برسد ، در بیشتر مناطق کشور ما دو عامل شوری و کم آبی معضلی بزرگ برای کشاورزان است ، حالا اضافه کردن موادی با این در صد شوری خود به این معضل می افزاید.

    ( کم آبی به دو معنی است یکی فقدان و یا کم بودن آب یکی دیگر در صد شوری زیاد خاک)

  • همچنین بر اساس تحقیقات انجام شده در هر تن کود حیوانی مقدار 88300 بذر علف هرز وجود دارد که البته به این مقدار باید باکتری ها و ویروس ها و قارچها را نیز اضافه کرد. که مبارزات فیزیکی و شیمیایی برای از بین بردن این علفها و بیماری ها البته بسیار گران قیمت و وقت کش و البته سخت است.

 امروزه با پیشرفت علم در صنعت کشاورزی استفاده از کودهای حیوانی غیرفرآوری شده در دیگر کشور های جهان به حداقل رسیده است و این امر میتواند ما را به کشاورزی پایدار و ارگانیک برساند .

  روش های فرآوری کود مرغی:

منظور از "کود مرغی"، ادرار، مدفوع و عوامل و مواد موجود در بستر مرغداریها میباشد. همانطور که میدانیم در صورت درگیری فارم طیور به یک بیماری، بسیاری از عوامل بیماری از طریق مدفوع و ادرار و ترشحات تنفسی دفع میگردد لذا بسیاری از عوامل بیماری زا نظیر باکتریهای کمپیلوباکتر،سالمونلا،اکلای و ویروس آنفلوانزا و انگلها و...، که همراه با مدفوع و ترشحات تنفسی از بدن دفع شده است دربستر به فراوانی وجود دارند.

پس باید توجه داشته باشیم که در صورت عدم فرآوری کود (عقیم سازی) و رهاسازی آن در طبیعت علاوه بر بوی نامطبوع در محیط موجب تجمع حشرات و مهیا شدن شرایط برای تکثیر و تداوم عوامل بیماریزا در محیط شده و این عوامل توسط باد،آب،پرندگان و ...به سایر نقاط منتقل شده و باعث ایجاد بیماری در سایر پرندگان و گسترش بیماری از یک نقطه به نقطه دیگر خواهد شد.

هرچه فضولات و کود تولید شده زودتر جمع آوری شود مقدار کمتری از مواد آلی مانند پروتئین خام و دیگر مواد غذائی پر ارزش تلف خواهد شد.رطوبت و حرارت زیاد مهمترین عوامل در تجزیه کود هستند و هرچه رطوبت و حرارت بیشتر باشد مقدار بیشتری از ازت آلی (اسید اوریک و اوره) به ازت معدنی تبدیل می شود.از این رو برای استفاده باید آن را عمل آورد به طوری که اسید اوریک به کربنات آمونیوم که از نظر باروری زمین اهمیت دارد تبدیل شود.

۱-روش روی هم انباشتن(دپو کردن):

بعد از پایان مرحله پرورش، کودها را در زمینی خارج از مرغداری و یا در فضای سر پوشیده روی هم دپو کرده ،بسته به مدتی که در محل، ذخیره میشود واکنشهای شیمیایی بر اثر فعالیت میکرو ارگانیسمهای هوازی و غیر هوازی در کود به وجود میآید که در نتیجه بسیاری از عوامل بیماریزا از بین میروند. در این روش توجه به چند نکته لازم و ضروری است که عبارتند از:

*هنگام دپو کردن کود حتما بایدآب بر روی لایههای کود ریخته شود و در نهایت سطح کود دپو شده با پلاستیک پوشانده شود و روی آن را به منظور غیرقابل نفوذ کردن برای پرندگان با خاک پوشاند.

*ارتفاع کود دپو شده نباید از یک متر کمتر باشد.

* دمای عمق 60سانتیمتری کود حتما باید به 42-55 برسد و در این دما حداقل به مدت پنج روز نگهداری گردد.

۲-خشک کردن کود:

امروزه خشک کردن کود پس از جمع آوری در اغلب کشور ها متداول است این وسیله سبب کاهش حجم فضولات و کود تا میزان ۲۰-۳۰ درصد حجم اولیه می گردد از این رو ذخیره ان احتیاج به فضای کمتری دارد و حمل ونقل آن ارزانتر از کود معمولی و همچنین از تکثیر لارو و حشرات در داخل کود جلوگیری به عمل می آید.خشک کردن کود ممکن است به دو روش طبیعی و یا مکانیکی صورت پذیرد که در روش طبیعی از اشعه آفتاب استفاده می گردد و مقدار زیادی از رطوبت کود را کاهش می دهد و در روش دیگر از کود خشک کن های مکانیکی استفاده می شود که امروزه در کشور های پیشرفته مرسوم است که در این روش حجم فضولات به میزان ۲۰-۳۰ درصد حجم اولیه می گردد که استفاده از این روش مستلزم سرمایه گذاری اولیه برای خرید دستگاه های لازم و سوخت و هزینه های جاری می باشد.

تجهیزات مختلفی برای خشک کردن مکانیکی کود در بازار وجود دارد که طی آن کو مرغ پس از خشک شدن تبدیل به پلت یا بلوک شده و در اختیار مصرف کنندگان قرار می گیرد.

 

۳-سیلو کردن کود مرغ (ensiling) :

برخی از کشور ها فضولات مرغ را همراه با ضایعات کشاورزی،علوفه و دیگر مواد خشبی سیلو می نمایند مشروط بر اینکه برای فرآوری مفید رطوبت مناسب ۴۰-۶۵٪ و کربوهیدرات های محلول کافی نیز موجود باشد.بر اساس تحقیقات کازول سیلو کردن کود مرغی در رطوبت ۴۰ درصد موجب تولید اسید لاکتیک کافی و کاهش ph و حفظ مواد غذائی کود مرغی شده است در حالی که سیلو با رطوبت ۲۲ درصد باعث کاهش اسید اوریک و افزایش آمونیاک می گردد.

برای سیلو کردن کود مرغی می توان از توأم کردن آن با کاه یا پوسته برنج یا ذرت علوفه ای استفاده نمود.سیلو کردن مدفوع به عنوان یک روش عمل آوری مناسب مورد قبول قرار کرفته است و از آن در مزارع بزرگ وکوچک و بیشتر برای خوراک دام استفاده می گردد.

در ایران می توان از روش دپو کردن و یا خشک کردن طبیعی و یا مکانیکی برای آماده کردن کود مرغی به سهولت استفاده نمود.

ضرورت اجرای طرح کنترل بیماری آنفلوانزا در محل مرغداری:

همانطور که گفته شد یکی از عوامل مهم انتقال و شیوع آنفلوانزا حمل و نگهداری غیراصولی کود می باشد. که در حال حاضر به یکی از مهمترین عوامل در ارتباط با کنترل آنفلوانزا تبدیل شده است لذا عقیم سازی و بسته بندی کود در مبدا یکی از ضروریات مبارزه با این بیماری می باشد. با توجه به روش های موجود یکی از بهترین روش ها با توجه به شرایط اقلیمی و مرغداری های کشور استفاده از خشک کن یا همان اتوکلاو حرارتی می باشد.

مزایای دستگاه خشک کن پرتابل (اتوکلاو حرارتی) :

1. سرعت در عقیم سازی کود به صورت روزانه و در کمتر از چند ساعت

2. اشغال فضای کم جهت نصب و انجام عملیات عقیم سازی

3. عدم نیاز به ساخت و ایجاد تاسیسات ساختمان

4. تولید محصول مشتری پسند با ارزش افزوده برای کشاورز

5. سهولت در انبارداری محصول تولیدی و کاهش هزینه های حمل برای مصرف کننده

مکانیزم عمل خشک کن (اتوکلاو حرارتی پرتابل) :

ابتدا بارگیری توسط بیل مکانیکی صورت گرفته و سپس انتقال کود به صورت یک نواخت به داخل مخزن حرارتی توسط ماردون صورت میپذیرد. سپس ایجاد حرارت در مخزن دوار با قابلیت تنظیم دما، زمان و کنترل رطوبت کود با توجه به خواسته کاربر کاملا قابل برنامه ریزی و در کنترل اپراتور می باشد.

در انتها سیستم خردایش و کیسه گیری محصول نهایی به شکلی یکنواخت و مشتری پسند صورت میپذیرد.

مشخصات فنی:

ابعاد:

2*5 &6 متر

 

برق مصرفی :

الکتروموتورهای این دستگاه مجموعا 37 اسب بخار می باشد که بسته به نوع کود و هدف مورد نظر مصرف برق متفاوت می باشد.

انرژی گاز یا گازوئیل :

مشعل مورد استفاده با ظرفیت 500 کیلوکالری می باشد که بسته به نوع کود و هدف مورد نظر مصرف آن متفاوت          می باشد.

ظرفیت :

این دستگاه برای مرغداری ها با ظرفیت 50 تا 150 هزار عددی مناسب می باشد.

مشخصات ظاهری دستگاه :

#آنفلونزا #پرندگان #طیور #مرغداری #قرنطینه #فراوری #کود #مرغ

تهیه کننده :

وحید برجسته